Vào một đêm cuối tuần tại Nhà ga Đài Bắc, một nhóm bạn trẻ lặng lẽ len lỏi qua các hẻm nhỏ. Họ không ồn ào, không mang theo biểu ngữ, chỉ có thức ăn nóng, quần áo cũ và những nụ cười ấm áp. Họ là thành viên của &ldquoCâu lạc bộ Tình nguyện quốc tế&rdquo tại Đại học Khai Nam, đến từ Đào Viên, dẫn đầu là hai sinh viên người Việt Nam: Phạm Duyệt Lực và Nguyễn Thị Loan. Họ không là tâm điểm trên báo chí, cũng không mong nhận về những tràng vỗ tay, nhưng đang âm thầm thực hiện &ldquocông tác từ thiện&rdquo tại những góc khuất nhất của thành phố.
Phá vỡ định kiến: Người nhập cư không chỉ là đối tượng được giúp đỡ
Xã hội Đài Loan lâu nay vẫn gán cho người nhập cư những nhãn mác như &ldquocần được chấp nhận&rdquo và &ldquonhóm yếu thế về ngôn ngữ&rdquo. Tuy nhiên, cách hiểu một chiều này đã bỏ qua thực tế rằng chính người nhập cư cũng có thể là những chủ thể tích cực thay đổi xã hội. Câu chuyện của Lực và Loan là minh chứng sinh động. Họ chứng tỏ người nhập cư không chỉ là nhóm cần được bảo vệ, mà còn là người thúc đẩy công ích và khuyến khích sự hoà nhập xã hội.
Dưới góc nhìn chính sách công: Sự chuyển đổi vai trò giúp tăng tính đoàn kết xã hội
Xét dưới góc độ chính sách, việc người nhập cư đóng vai trò chủ động như vậy không chỉ nâng cao nhận thức bản thân, mà còn góp phần củng cố tính gắn kết chung của xã hội. Trên thế giới, nhiều nước đa văn hóa không xem di dân là &ldquophải đồng hoá&rdquo mà hướng đến sự giao thoa và bổ trợ văn hóa, chính Đài Loan cũng đang dần tiến theo hướng đó. Đây không chỉ là vấn đề văn hóa, mà còn liên quan đến vị thế của Đài Loan trong bảng đánh giá nhân quyền và giá trị đa nguyên quốc tế.
Do tình trạng sinh thấp của Đài Loan và nhu cầu thu hút sinh viên nước ngoài (nguồn nhân lực trẻ), chúng tôi đồng thuận với bài viết của Đài truyền hình PTS rằng, sinh viên quốc tế cũng là một dạng người nhập cư và là nhóm lâu nay bị xã hội bỏ quên. Đối với vấn đề xã hội, người nhập cư không chỉ giới hạn ở vợ/chồng của công dân Đài Loan, lao động nhập cư, mà nên bao gồm cả nhóm trí thức cao như sinh viên nước ngoài, hầu hết là sinh viên đại học và sau đại học.
Những sinh viên này thường biết nhiều thứ tiếng, có thể làm cầu nối giữa cộng đồng bản ngữ và xã hội chủ lưu, đồng thời có khả năng quan sát xã hội nhạy bén và tầm nhìn quốc tế. Về mặt thiết kế chính sách, nếu xây dựng nhiều kênh tham gia công khai hơn cho nhóm người nhập cư trẻ này, sẽ giúp xóa nhòa phân biệt về danh tính cứng nhắc, làm cho sự tham gia của họ vào công việc công cộng trở nên cụ thể và khả thi hơn.
Xuất phát từ đường phố: Tình nguyện viên trẻ tìm ra điểm mù xã hội
Hoạt động của Câu lạc bộ Tình nguyện quốc tế - Trường Đại học Khai Nam khởi đầu chỉ từ niềm đam mê của vài sinh viên. Nhưng khi đam mê đó kéo dài, tiếp cận với nhóm người vô gia cư tuần này qua tuần khác, họ đã xây dựng nên những kết nối sâu sắc. Họ nói rằng đó không chỉ là hành động chia sẻ một lần, mà là sự đồng hành lâu dài. Sự đồng hành đó giúp họ nhìn thấy những khe hở trong hệ thống. Người vô gia cư không còn trên đường chỉ vì &ldquotừ chối giúp đỡ&rdquo, mà vì khoảng cách với hệ thống và sự gián đoạn trong nguồn lực xã hội.
Những quan sát và hành động này chính là phần quý giá nhất của xã hội dân sự. Liệu chúng ta có sẵn sàng thừa nhận rằng sự nhạy bén xã hội như vậy có thể đến từ người nhập cư?
Điều này đặc biệt quan trọng với một xã hội đang chuyển mình như Đài Loan. Nhiều năm qua, chúng ta nói nhiều về thanh niên tham gia chính trị, đổi mới xã hội. Nhưng nếu chỉ tập trung vào những thanh niên tầng lớp trung lưu bản địa, sẽ dễ bỏ quên sức mạnh và trách nhiệm xã hội của nhóm &ldquongoài dòng chính thống&rdquo như Lực và Loan. Sự tham gia của họ thực sự đang làm phong phú định nghĩa về &ldquongười trẻ Đài Loan&rdquo và mở rộng tính bao dung của xã hội dân sự Đài Loan.
Phòng thí nghiệm hoà nhập văn hóa: Câu lạc bộ tình nguyện trong trường đại học mang giá trị đa dạng
Từ ban đầu chỉ duy nhất thành viên người Việt, sau đó câu lạc bộ đã thu hút cả sinh viên Đài Loan và các quốc tịch khác. Câu lạc bộ tình nguyện quốc tế của Đại học Khai Nam đã trở thành một &ldquophòng thí nghiệm văn hóa&rdquo. Qua mỗi nhiệm vụ hàng tuần, thanh niên từ các nền văn hoá khác nhau cùng nhau thực hành, hiểu nhau và gắn kết. Kết quả mang lại là sự trao đổi văn hoá thực tế và cách quan sát xã hội sâu sắc hơn bất kỳ giáo trình nào, và ảnh hưởng ngầm đến giá trị thế hệ trẻ.
Điều này nhắc nhở chúng ta rằng: giáo dục xuyên văn hóa không nhất thiết phải qua hệ thống formal, mà chính sự tham gia thực hành mới là cách hiệu quả để hình thành tầm nhìn quốc tế. Và người nhập cư trẻ chính là cầu nối lý tưởng cho bước chuyển đổi giáo dục này.
Từ hành động thiện lành đến ý thức công dân: Người nhập cư cũng là người thực hiện nền dân chủ
Xã hội Đài Loan không thiếu những trái tim nhân hậu, nhưng vẫn phân biệt con người qua ngôn ngữ, ngoại hình hay thân phận. Câu chuyện của Lực và Loan nhắc nhở chúng ta rằng tinh thần dân chủ không chỉ là bầu cử, hệ thống, mà là sự bình đẳng và tin tưởng lẫn nhau. Người nhập cư không chỉ là người chấp nhận khung xã hội, mà còn có thể là lực lượng bên ngoài thúc đẩy hệ thống, thể hiện tinh thần công dân qua hành động.
Trách nhiệm như vậy không phụ thuộc quốc tịch hay nơi sinh, mà là giá trị mà tất cả sống trên đất Đài Loan nên cùng chia sẻ.
Đặc biệt khi Đài Loan sắp bước vào xã hội già hóa và thiếu hụt lực lượng lao động, sự tham gia và đóng góp của người nhập cư không còn là lựa chọn, mà là điều kiện thiết yếu để duy trì và phát triển xã hội. Vì vậy, cần thiết kế lại cơ cấu tham gia công chúng để họ thật sự được tham gia vào hoạch định chính sách, không chỉ là người tiếp nhận trợ giúp.
Từ người khác đến chúng ta &ndash Câu chuyện về người nhập cư không chỉ là ngoại lệ
Câu chuyện của Lực và Loan không chỉ là khúc học làm ấm lòng, mà nên là lời kêu gọi chúng ta suy ngẫm về cấu trúc và giá trị xã hội. Chúng ta có thực sự đủ nền tảng để trao cơ hội cho mọi người từ các nền văn hóa khác nhau phát huy tiềm năng và thay đổi xã hội? Chúng ta có sẵn sàng bỏ qua tư tưởng tự hào và nhìn nhận công bằng từng cá nhân, từ Việt Nam, Indonesia, Thái Lan&hellip hay sinh viên quốc tế?
Họ tuy là sinh viên quốc tế, nhưng cũng là người nhập cư, mang theo học thức, khả năng tư duy và năng động để truyền thêm sinh lực cho Đài Loan. Nếu Đài Loan mong muốn trở thành &ldquongọn hải đăng tự do và dân chủ của châu Á&rdquo, chúng ta phải thể hiện sự dung hợp và tôn trọng đa văn hóa ngay từ những chi tiết nhỏ của nhân quyền. Người nhập cư không nên là vai phụ, mà là người đồng sáng tạo tương lai. Sức mạnh của họ chính là &ldquonăng lượng mà xã hội từng đánh giá thấp nhưng sâu sắc đáng trân trọng hơn bao giờ hết.&rdquo
