Người dân Tân Hóa vào mùa làm cốm từ lúa nếp non
Đầu tháng 9, khi lúa vụ hè thu bắt đầu bước vào giai đoạn sắp chín, người dân Tân Hóa, xã Kim Phú tranh thủ thu hoạch lúa nếp còn xanh để làm cốm, một món ăn truyền thống gắn với đời sống địa phương.Lúa dùng làm cốm phải được cắt khi hạt vẫn còn xanh. Nếu để lúa chín vàng, hạt cốm sau khi chế biến sẽ giảm độ dẻo, mùi thơm và vị ngọt tự nhiên. Mỗi năm, người dân địa phương thường làm cốm vào hai vụ đông xuân và hè thu.Sau khi thu hoạch, lúa được ngâm và rửa để loại bỏ hạt lép, hạt đen. Những hạt chắc được giữ lại, để ráo rồi đưa vào chảo rang. Người làm phải liên tục đảo và điều chỉnh lửa để hạt chín đều nhưng không bị cháy.Lúa sau khi rang được ủ khoảng 10 phút, tiếp tục phơi nắng khoảng hai giờ rồi đưa vào máy tách vỏ trấu. Phần gạo bên trong sau đó được rang thêm một lần nữa để tạo thành cốm. Trước đây, nhiều gia đình phải giã và sàng bằng tay, trong khi hiện nay máy móc giúp giảm thời gian và công sức ở một số công đoạn.Theo người dân địa phương, nghề làm cốm ở Tân Hóa đã có từ lâu. Trước đây, sản phẩm chủ yếu được dùng trong gia đình hoặc để đãi khách. Những năm gần đây, cốm dần trở thành hàng hóa, được nhiều người mua để ăn hoặc làm quà.Một số hộ cho biết chế biến lúa thành cốm có thể mang lại giá trị cao hơn so với bán lúa tươi. Chị Bùi Thị Xuân, người trồng gần hai sào lúa nếp, cho biết vụ này thu hơn 500 kg lúa. Nếu bán trực tiếp, số lúa có thể mang lại khoảng 5 triệu đồng, trong khi dành thêm khoảng ba ngày chế biến thành cốm có thể thu khoảng 17 triệu đồng.Cốm Tân Hóa hiện được bán lẻ khoảng 15.000 đồng một lon, giá sỉ khoảng 12.000 đồng. Sản phẩm có thể ăn trực tiếp hoặc trộn thêm đường tùy khẩu vị.Tân Hóa nằm trong thung lũng được bao quanh bởi các dãy núi đá vôi và là khu vực thường chịu ảnh hưởng của lũ. Người dân địa phương đã phát triển nhiều cách thích ứng, trong đó có mô hình nhà phao.Tháng 10/2023, Tân Hóa được UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” nhờ mô hình du lịch thích ứng với điều kiện thời tiết. Nghề làm cốm truyền thống hiện cũng góp phần tạo thêm nét văn hóa bản địa cho trải nghiệm du lịch tại địa phương.
