Theo đánh giá của giới học thuật, “Hậu khoa cử – Nam tính và thẩm mỹ hiện đại ở Việt Nam thời thuộc địa” của Phó Giáo sư – Tiến sĩ Ben Tran là một trong số ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về nam giới và nam tính trong giai đoạn biến động mạnh mẽ của lịch sử Việt Nam từ năm 1900 đến 1945.

Cuốn sách khắc họa rõ nét sự chuyển dịch sâu sắc của đời sống văn hóa và văn học Việt Nam sau khi chế độ khoa cử bị bãi bỏ. Từ sự sụp đổ của hệ thống quan lại thuần nam, một nền văn hóa in ấn mới dần hình thành, gắn liền với chữ quốc ngữ, báo chí và sự mở rộng của cộng đồng độc giả, đặc biệt là sự tham gia ngày càng rõ nét của phụ nữ trong thế giới chữ nghĩa.

Tác phẩm gồm năm chương, mỗi chương là một lát cắt phân tích khác nhau: từ phóng sự mang tính dân tộc chí qua trải nghiệm cá nhân của Tam Lang và Thạch Lam; chủ nghĩa hiện thực và thẩm mỹ hiện đại trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng; sự phản kháng Nho giáo trong tiểu thuyết xã hội của Nhất Linh; vai trò của ngôn ngữ và ngôi kể trong việc kiến tạo giới tính ở Nửa chừng xuân của Khái Hưng; cho đến sự giao thoa giữa chủ nghĩa quốc tế Queer, thẩm mỹ hiện đại Việt Nam và tinh thần chống thực dân.

Qua đó, Ben Tran cho thấy văn hóa in ấn hậu khoa cử đã làm thay đổi tận gốc diện mạo văn chương Việt Nam. Việc chú trọng đến phụ nữ – vừa là độc giả, vừa là nhân vật văn học – không chỉ phản ánh những bất ổn của nam tính thời thuộc địa mà còn mở ra một chân trời mới cho văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Tác giả chia sẻ rằng ông muốn truy tìm khoảnh khắc lịch sử khi khoa cử đã chấm dứt, nhưng dư âm của nó vẫn in đậm trong tâm thức của cả một thế hệ trí thức Việt Nam – những con người hậu khoa cử, mang theo di sản Nho học nhưng phải thích nghi với trật tự mới.