Sau khi được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị triển khai với hàng loạt cơ chế đặc biệt nhằm rút ngắn thời gian thực hiện và đẩy nhanh tiến độ xây dựng.

Tuyến đường sắt có chiều dài khoảng 1.541 km, kết nối ga Ngọc Hồi tại Hà Nội với ga Thủ Thiêm ở TPHCM. Dự án đi qua 15 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và TPHCM.

Theo phương án đầu tư, tuyến đường sắt sẽ được xây dựng mới hoàn toàn theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ đường 1.435 mm và tốc độ thiết kế 350 km/giờ. Toàn tuyến dự kiến có 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, với tổng mức đầu tư hơn 1,7 triệu tỉ đồng. Mục tiêu hoàn thành cơ bản công trình vào năm 2035.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng nhận định đây là dự án hạ tầng chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Để đẩy nhanh tiến độ, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành các nghị quyết cho phép áp dụng nhiều cơ chế đặc thù. Trong đó, các hạng mục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được tách thành các dự án riêng do chính quyền địa phương chịu trách nhiệm triển khai mà không phải thực hiện thủ tục xin chủ trương đầu tư như thông thường.

Theo Nghị quyết 98 của Chính phủ, toàn bộ dự án được chia thành 17 dự án độc lập. Các cơ quan có thẩm quyền được áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế đối với một số gói thầu tư vấn, thiết kế và xây dựng nhằm rút ngắn quy trình lựa chọn nhà thầu.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án Thăng Long, việc phân chia thành các dự án độc lập giúp xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị và từng giai đoạn thực hiện. Nhờ đó, thời gian triển khai dự kiến có thể giảm khoảng 20-30% so với quy trình thông thường.

Kế hoạch hiện nay cho thấy công tác lập báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật tổng thể sẽ kéo dài khoảng 30 tháng. Việc lựa chọn đơn vị tư vấn dự kiến hoàn thành trong năm 2026, tạo nền tảng để triển khai các bước tiếp theo của dự án.

Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết đã ghi nhận khoảng 80 tổ chức tư vấn trong và ngoài nước quan tâm đến dự án. Các đơn vị này đang được đánh giá về năng lực và kinh nghiệm nhằm lựa chọn phương án phù hợp nhất cho công trình hạ tầng quy mô lớn này.