Đối với Trần Nghiệp Phương (陳業芳), việc trở thành nhà văn chưa từng là con đường bà hoạch định cho cuộc đời mình. Bà không phải là người ngồi trước bàn viết để trở thành nhà văn, mà chính cuộc sống, qua từng lần chuyển đổi thân phận, đã đưa bà bước lên con đường này. Từ một ngôi làng nhỏ ở Tây Kalimantan, Indonesia, đến các công trường xây dựng ở Đài Loan, cuộc đời bà luôn trong trạng thái di chuyển, đồng thời tìm cách đứng vững giữa nhiều vai trò khác nhau.

Những ngày đầu đến Đài Loan, bà không biết một câu tiếng Đài hay tiếng Hoa nào, chỉ có thể dùng cử chỉ tay ra hiệu để giao tiếp tại công trường, và bắt đầu từ những công việc cơ bản nhất. Rào cản ngôn ngữ cùng sự cô độc vì không thể diễn đạt khiến bà thường cảm thấy mình bị gạt ra ngoài. Thế nhưng chính trong hoàn cảnh hạn chế đó, bà lại bắt đầu ghi chép từng câu tiếng Đài nghe được ở công trường bằng phiên âm Latin tiếng Indonesia, từ từ vựng đến câu khẩu ngữ, cho đến khi có thể dần dần trò chuyện với các thợ cả một cách tự nhiên.

Sau khi kết hôn, bà tham gia lớp học chữ cho tân di dân, nhưng phát hiện không có khóa tiếng Hoa nâng cao để theo học, nên đành phải tự mình tìm phương pháp. Bà dùng chữ cái Indonesia để ghi lại cách phát âm từng ký hiệu chú âm (ví dụ: ㄍ = ke) lên các miếng giấy nhỏ, rồi dán lên bàn phím để luyện gõ. Bà thậm chí còn tải trò chơi trực tuyến Đài Loan, thông qua trò chuyện trong game với người chơi để luyện nhập tiếng Hoa, cố gắng để bản thân bắt kịp nhịp trong cuộc đối thoại. Mỗi nhiệm vụ trong game trở thành bài luyện đọc; mỗi đoạn hội thoại trở thành bài luyện ngôn ngữ.

Một ngày nọ, bà tìm thấy một quyển sách giáo khoa Quốc ngữ tiểu học trong đống giấy phế liệu của hàng xóm. Mang về nhà, bà xóa hết dấu bút chì trong sách, rồi viết lại từng ký hiệu chú âm, từng chữ Hán; thậm chí còn dùng những từ mới và thành ngữ vừa học để tập đặt câu.

Cùng lúc đó, bà bắt đầu mượn sách từ thư viện. Từ truyện tranh có hình minh họa, đến sách truyện có chú âm nhưng không có hình; khi đã đọc hiểu toàn bộ chữ nghĩa, bà thử thách bản thân với tiểu thuyết không có chú âm. Cuối cùng, bà còn mượn sách về pháp luật lao động, biến ngôn ngữ thành công cụ để hiểu về hệ thống xã hội và thế giới.

Khi con cái bắt đầu đi học, bà bước vào công việc chính thức đầu tiên: phiên dịch cho lao động di trú. Bà dịch hợp đồng lao động, giấy tờ, hỗ trợ lao động di trú thích ứng với môi trường làm việc và giao tiếp với chủ sử dụng, bao gồm cả việc giải thích quy trình làm việc. Trải nghiệm này giúp bà học cách biến thông tin phức tạp thành từ ngữ rõ ràng, dễ hiểu.

Sau đó, bà được thuê làm tư vấn viên cho lao động di trú tại chính quyền địa phương. Tại đây, bà học cách viết công văn, bài thông báo tuyên truyền pháp luật lao động và nhiều tài liệu giảng dạy khác. Nhờ quá trình luyện viết lặp đi lặp lại với số lượng lớn, khả năng ngôn ngữ của bà ngày càng thành thục và chính xác hơn.

Năm 2023, bà lần đầu gửi tác phẩm dự thi “Giải Văn học Lao động Di trú”, và với bài viết bằng tiếng Indonesia, bà nhận được giải đề cử của ban giám khảo (giải nhì). Năm sau đó, bà gửi bài song ngữ Indonesia–Trung và giành giải nhất. Khoảnh khắc ấy, bà hiểu rằng viết lách chính là cách bà đối thoại với thế giới — sáng tạo, cất tiếng nói, và trao ý nghĩa cho cuộc đời.

Hiện nay, bà Trần Nghiệp Phương là cây bút thường xuyên của chuyên mục chuyên mục “Bình luận Độc lập” của tạp chí Common Wealth Magazine (天下雜誌) , tiếp tục dùng ngòi bút lên tiếng cho văn hóa đa nguyên.

Gửi đến tất cả người tân di dân và lao động di trú đang nỗ lực tại Đài Loan, bà muốn nói một câu:

“Dốc sức mà làm, nếu chưa như ý thì ắt có ý nghĩa sâu xa ẩn trong đó.
Thượng Đế không ban thất bại, cũng chẳng có ai là kẻ thua cuộc.
Mọi trắc trở đều là để rèn luyện trí tuệ và một phiên bản mạnh mẽ hơn của chính bạn.”