“Vì sao bé nhà người ta chỉ mất 10 phút là ngủ, còn bé nhà tôi lại trằn trọc hàng giờ?” Nhiều cha mẹ khi đối mặt với tình trạng giấc ngủ của bé chập chờn có thể đã thử bế lên đặt xuống, dỗ bé khi đang nửa tỉnh nửa ngủ, điều chỉnh thời gian thức, trì hoãn giờ đi ngủ, thậm chí áp dụng nhiều phương pháp luyện ngủ khác nhau, nhưng trẻ vẫn khó đi vào giấc ngủ ổn định.Những em bé có mức độ tỉnh táo cao có thể khó bình tĩnh để đi vào giấc ngủ hơn. Cha mẹ có thể quan sát các dấu hiệu buồn ngủ và nhu cầu của trẻ. (Ảnh／MamaBaby)

Trẻ tỉnh táo cao và tràn đầy năng lượng có thể khó “tắt máy” hơn
Một số em bé đã thể hiện mức độ tỉnh táo cao ngay từ khi mới sinh, thường mở to mắt để quan sát môi trường xung quanh. Khi lớn lên, những trẻ này có thể vẫn duy trì mức độ tỉnh táo cao. Ngay cả khi đã đến giờ nghỉ ngơi, não bộ và hệ thần kinh vẫn có thể đang ở trạng thái hoạt động, khiến trẻ khó bình tĩnh và đi vào giấc ngủ hơn những trẻ khác.

Khi trẻ tỏ ra rất tỉnh táo và tràn đầy năng lượng, cha mẹ dễ nghĩ rằng “bé vốn không cần ngủ”, từ đó trì hoãn giờ ngủ trưa hoặc giờ đi ngủ buổi tối. Tuy nhiên, nhu cầu ngủ không biến mất chỉ vì trẻ trông có vẻ nhiều năng lượng. Ngược lại, tình trạng quá mệt có thể khiến trẻ càng khó đi vào giấc ngủ ổn định, hình thành vòng lặp “càng mệt càng khó ngủ”.

Ngoài ra, một số trẻ đặc biệt khó thích nghi với sự thay đổi. Khi cha mẹ bắt đầu điều chỉnh cách trẻ vốn quen dùng để đi vào giấc ngủ, chẳng hạn giảm bế ru, đung đưa hoặc thời gian ở bên cạnh trẻ, trẻ có thể phản ứng rất mạnh và tình trạng này có thể kéo dài vài ngày hoặc thậm chí lâu hơn.

Với những trẻ như vậy, thay vì liên tục thay đổi phương pháp, cha mẹ có thể chọn từng điều chỉnh nhỏ mà mình có thể duy trì lâu dài. Chẳng hạn, từ từ giảm sự phụ thuộc vào một hình thức hỗ trợ trước khi ngủ, đồng thời duy trì lịch sinh hoạt và quy trình trước giờ ngủ nhất quán.

Sợ bỏ lỡ những điều thú vị, trẻ nhạy cảm cũng dễ bị môi trường xung quanh làm phân tâm
Một số trẻ dù đã xuất hiện dấu hiệu mệt mỏi vẫn không muốn ngủ, giống như không muốn bỏ lỡ những điều đang diễn ra xung quanh. Với những trẻ này, việc đi ngủ có thể được cảm nhận như một sự mất mát vì đồng nghĩa với việc “ngừng khám phá”, do đó trẻ dễ chỉ ngủ những giấc ngắn, mất rất nhiều thời gian mới chịu ngủ vào ban đêm, thậm chí vừa được đặt lên giường đã mở mắt tỉnh lại.

Nếu cha mẹ đợi đến khi trẻ đã quá mệt mới chuẩn bị cho trẻ đi ngủ, họ có thể lại bỏ lỡ thời điểm thích hợp để trẻ đi vào giấc ngủ. Thay vì chỉ quan sát xem “trẻ có trông mệt hay không”, cha mẹ cần chú ý hơn đến lịch sinh hoạt ổn định và những dấu hiệu buồn ngủ thường thấy ở trẻ, đồng thời dành đủ thời gian để trẻ chuyển sang trạng thái chuẩn bị ngủ.Khi em bé khó ngủ do kích thích cảm xúc hoặc môi trường, cha mẹ có thể giúp trẻ thư giãn thông qua sự đồng hành ổn định và nhẹ nhàng. (Ảnh／MamaBaby)

Môi trường ngủ cũng có thể ảnh hưởng đến những trẻ này. Những em bé nhạy cảm với các kích thích từ môi trường có thể khó thư giãn bởi ánh sáng, âm thanh, đồ trang trí trong phòng, nhiệt độ, cảm giác của quần áo trên cơ thể, thậm chí cả cảm giác cơ thể sau khi tắm.

Cha mẹ có thể xem xét lại môi trường ngủ dựa trên nhu cầu cảm giác của trẻ, chẳng hạn giảm ánh sáng, hạn chế những âm thanh và kích thích thị giác không cần thiết, đồng thời xây dựng một quy trình trước khi ngủ đơn giản và cố định. Điều này giúp trẻ dần hiểu rằng “bây giờ là giờ nghỉ ngơi”.

Khi cảm xúc bùng nổ và không thể dừng lại, cha mẹ đừng chỉ quy vấn đề cho “thói quen xấu”
Một số trẻ khi tức giận, thất vọng hoặc bị kích thích có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái cảm xúc rất cao. Khi hệ thần kinh đã chịu mức kích thích lớn, trẻ có thể không đủ khả năng tự điều chỉnh và bình tĩnh lại, từ đó càng khó đi vào giấc ngủ.

Trong những lúc như vậy, nếu cha mẹ chỉ yêu cầu trẻ “tự bình tĩnh”, “đừng khóc” hoặc tiếp tục luyện ngủ, có thể họ chưa giải quyết được vấn đề thực sự. Các khuyến nghị liên quan cho rằng cha mẹ có thể trước tiên hỗ trợ trẻ điều chỉnh cảm xúc, chẳng hạn hạ giọng, thở chậm lại và duy trì sự đồng hành ổn định. Sau khi trẻ bình tĩnh trở lại, cha mẹ mới từng bước rèn luyện khả năng tự đi vào giấc ngủ.

Điều này cũng có nghĩa là luyện ngủ không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả giống nhau ở mọi trẻ. Nhìn chung, các biện pháp can thiệp hành vi có thể cải thiện giấc ngủ của trẻ, nhưng “có hiệu quả trung bình” không có nghĩa là mọi trẻ đều đạt được mục tiêu với cùng tốc độ hoặc cùng một phương pháp.

Khi trẻ phản ứng mạnh với những phương pháp thông thường, cha mẹ không cần lập tức đổ lỗi cho bản thân vì “bế con quá nhiều”, “phản ứng quá nhanh” hoặc “chưa đủ kiên trì”. Khí chất của trẻ thực sự có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, và khí chất là một phần đặc điểm bẩm sinh của trẻ, nhưng điều đó không có nghĩa là kiểu ngủ của trẻ trong tương lai sẽ không thể thay đổi.

Điều thực sự cần điều chỉnh có thể không phải là liên tục tìm kiếm một phương pháp ngủ “phù hợp với tất cả trẻ em”, mà là từng bước xây dựng nề nếp ngủ phù hợp với gia đình, dựa trên mức độ tỉnh táo, sự nhạy cảm, phản ứng cảm xúc và khả năng chấp nhận thay đổi của trẻ. Khi cha mẹ chuyển từ câu hỏi “Rốt cuộc tôi đã làm gì sai?” sang “Lúc này con cần được hỗ trợ như thế nào để bình tĩnh lại?”, họ cũng có thể nhìn rõ hơn những nguyên nhân có thể nằm phía sau vấn đề giấc ngủ của trẻ.

Bài viết được sử dụng với sự cho phép của MamaBaby.