ส่งออกข้าวไทยปี 2026 คาดเหลือ 6.5 ล้านตัน พาณิชย์เตรียมปรับโครงสร้างเพิ่มขีดแข่งขัน
ประเทศไทยเตรียมปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมข้าว หลังเผชิญปัญหาผลผลิตต่อพื้นที่ต่ำ ต้นทุนการผลิตสูง และราคาส่งออกแพงกว่าประเทศคู่แข่ง ส่งผลให้ความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกลดลงกระทรวงพาณิชย์คาดว่าปริมาณส่งออกข้าวไทยตลอดปี 2026 จะอยู่ที่ประมาณ 6.5 ล้านตัน ต่ำกว่าเป้าหมาย 7 ล้านตันของกรมการค้าต่างประเทศราว 500,000 ตันนายพูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ปลัดกระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า การพัฒนาอุตสาหกรรมข้าวไม่ควรมุ่งเน้นเพียงการเพิ่มปริมาณส่งออก แต่ต้องยกระดับประสิทธิภาพการผลิต เพิ่มมูลค่าสินค้า และสร้างรายได้ที่เป็นธรรมและมั่นคงให้เกษตรกรส่งออกข้าว 9 เดือนลดลงเกือบ 20%ข้อมูลกระทรวงพาณิชย์ระบุว่า ระหว่างเดือนมกราคมถึงกันยายน 2026 ไทยส่งออกข้าวรวม 4.99 ล้านตัน ลดลง 19.26% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนมูลค่าการส่งออกอยู่ที่ 2,962 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 94,900 ล้านบาท ลดลง 16.84%ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าทั้งปริมาณและมูลค่าการส่งออกข้าวไทยปรับตัวลดลง แม้ราคาข้าวส่งออกของไทยจะอยู่ในระดับค่อนข้างสูงในอดีตประเทศไทยเคยครองตำแหน่งผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งของโลกระหว่างปี 1980 ถึง 2011 โดยมีปริมาณส่งออกสูงถึงประมาณ 10–11 ล้านตันต่อปีปัจจุบันอินเดียเป็นผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ที่สุดของโลก ขณะที่เวียดนามยังเป็นคู่แข่งสำคัญของไทยการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นทำให้ผู้ส่งออกไทยต้องเผชิญแรงกดดันทั้งด้านราคาและปริมาณการจำหน่ายผลผลิตข้าวไทยเฉลี่ยเพียง 2.85 ตันต่อเฮกตาร์ข้อมูลที่กระทรวงพาณิชย์นำมาอ้างอิงพบว่า ประเทศไทยมีผลผลิตข้าวเฉลี่ยประมาณ 2.85 ตันต่อเฮกตาร์เมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่ง จีนมีผลผลิตเฉลี่ย 7.16 ตันต่อเฮกตาร์ เวียดนาม 6.12 ตัน และอินเดีย 4.40 ตันผลผลิตของจีนสูงกว่าไทยประมาณ 2.5 เท่า เวียดนามประมาณ 2.1 เท่า และอินเดียประมาณ 1.5 เท่าการมีผลผลิตต่อพื้นที่ต่ำทำให้ต้นทุนเฉลี่ยในการผลิตข้าวของไทยอาจสูงกว่าประเทศที่สามารถผลิตข้าวได้มากกว่าในพื้นที่ใกล้เคียงกันกระทรวงพาณิชย์เห็นว่าการพัฒนาพันธุ์ข้าว การนำเทคโนโลยีการเพาะปลูกมาใช้ และการบริหารจัดการพื้นที่เกษตรอย่างมีประสิทธิภาพ เป็นแนวทางสำคัญในการเพิ่มผลผลิตครัวเรือนเกษตรกรกว่า 4.6 ล้านครัวเรือนปลูกข้าวข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของประเทศไทย และมีบทบาทต่อความมั่นคงทางอาหารและการดำรงชีวิตของประชาชนในชนบทประเทศไทยมีครัวเรือนเกษตรกรผู้ปลูกข้าวมากกว่า 4.6 ล้านครัวเรือน คิดเป็นเกือบ 60% ของครัวเรือนเกษตรทั้งหมดในจำนวนนี้อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 3.1 ล้านครัวเรือน ภาคเหนือ 1.04 ล้านครัวเรือน ภาคกลาง 410,000 ครัวเรือน และภาคใต้ 58,000 ครัวเรือนพื้นที่เพาะปลูกข้าวที่รายงานมีประมาณ 11.81 ล้านเฮกตาร์ แบ่งเป็นพื้นที่ปลูกข้าวฤดูหลัก 9.79 ล้านเฮกตาร์ และพื้นที่ปลูกข้าวนอกฤดูหลัก 2.02 ล้านเฮกตาร์ด้วยจำนวนครัวเรือนที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก การปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตจึงมีความสำคัญต่อทั้งเศรษฐกิจชนบทและรายได้เกษตรกรราคาข้าวขาวไทยสูงกว่าอินเดียประมาณ 21%ปัจจัยที่กดดันการแข่งขันอีกด้านหนึ่งคือราคาส่งออกข้าวไทยที่สูงกว่าประเทศคู่แข่งในเดือนตุลาคม 2026 ราคาข้าวขาว 5% ของไทยสูงกว่าข้าวประเภทใกล้เคียงกันจากอินเดียประมาณ 21% ต่อตันขณะเดียวกัน ราคาข้าวไทยสูงกว่าข้าวจากเวียดนามและปากีสถานประมาณ 12%ส่วนต่างดังกล่าวทำให้ข้าวไทยแข่งขันได้ยากขึ้นในตลาดที่ผู้นำเข้าให้ความสำคัญกับต้นทุนแม้ราคาขายที่สูงอาจช่วยเพิ่มรายได้ต่อหน่วย แต่ผู้ซื้อสามารถเปลี่ยนไปสั่งซื้อข้าวจากประเทศอื่นได้หากมีสินค้าที่ใกล้เคียงกันในราคาต่ำกว่านอกจากนี้ อินเดียยังมีสต็อกข้าวจำนวนมากที่ช่วยเพิ่มปริมาณส่งออก ขณะที่อินโดนีเซียกำลังขยายการผลิตข้าวภายในประเทศ ซึ่งอาจทำให้ความต้องการนำเข้าในอนาคตลดลงความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ และต้นทุนขนส่งระหว่างประเทศ ยังเพิ่มความไม่แน่นอนให้ตลาดข้าวโลกพาณิชย์หารือหลายหน่วยงานปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมข้าวกระทรวงพาณิชย์ได้หารือร่วมกับสำนักงบประมาณ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงอุตสาหกรรม เพื่อจัดทำแนวทางด้านความมั่นคงทางอาหาร โดยเลือกข้าวเป็นสินค้าเกษตรนำร่องนายพูนพงษ์ระบุว่า แนวทางใหม่จะเชื่อมโยงการผลิต การแปรรูป และการตลาดเข้าด้วยกัน เพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมข้าวตลอดห่วงโซ่อุปทานมาตรการที่อยู่ระหว่างการพิจารณารวมถึงการพัฒนาพันธุ์ข้าวให้ตรงกับความต้องการของตลาด การเพิ่มผลผลิตต่อพื้นที่ และการลดต้นทุนเพาะปลูกนอกจากนี้ยังมีแนวทางส่งเสริมการแปรรูปข้าวเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง และขยายตลาดรวมถึงช่องทางจำหน่ายมุ่งเพิ่มรายได้เกษตรกรควบคู่ความสามารถในการส่งออกกระทรวงพาณิชย์มองว่าข้าวไทยยังมีจุดแข็งด้านคุณภาพและชื่อเสียงในตลาดต่างประเทศอย่างไรก็ตาม การรักษาส่วนแบ่งตลาดจำเป็นต้องมีราคาที่เหมาะสม ต้นทุนแข่งขันได้ และการส่งมอบสินค้าที่มีความต่อเนื่องรัฐบาลจึงต้องการเชื่อมโยงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวเข้ากับการเพาะปลูก การแปรรูป การตลาด และการส่งออกเป้าหมายระยะยาวคือการสร้างความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน พร้อมช่วยให้เกษตรกรได้รับผลตอบแทนที่เป็นธรรมและมีรายได้มั่นคงมากขึ้นทั้งนี้ รายงานต้นฉบับยังไม่ได้ระบุกรอบเวลาหรืองบประมาณสำหรับการดำเนินมาตรการปรับโครงสร้างดังกล่าว