Di dời gần một triệu người Hà Nội: Ứng xử thế nào với chiều sâu lịch sử?
Việc di dời dân cư và tái cấu trúc không gian sống không chỉ là câu chuyện hạ tầng đô thị, mà còn liên quan trực tiếp đến bảo tồn ký ức, bản sắc và giá trị văn hóa cộng đồng. Nếu quy hoạch chỉ áp dụng các sơ đồ cứng nhắc, sẵn sàng phá bỏ hoặc di dời toàn bộ di tích và trung tâm văn hóa, thì bản chất của phát triển đô thị sẽ bị đánh mất.Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được Hà Nội thông qua ngày 27/1, thành phố sẽ phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm với 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Không gian đô thị được tổ chức theo cấu trúc đa tầng, liên kết bằng hệ thống giao thông hướng tâm và vành đai, xen kẽ các hành lang xanh, sông hồ và vành đai sinh thái.Trong đó, khu vực trung tâm hữu ngạn sông Hồng được định vị là lõi lịch sử mở rộng, đóng vai trò trung tâm văn hóa, lịch sử và chính trị. Các khu vực phía Bắc như Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn được định hướng phát triển dịch vụ quốc tế, tài chính, logistics và công nghiệp công nghệ cao gắn với sân bay Nội Bài.Đáng chú ý, quy hoạch này dự kiến bố trí lại nơi ở cho hơn 860.000 người nhằm phục vụ quá trình tái cấu trúc đô thị quy mô lớn. Việc di dời được gắn chặt với nhiệm vụ bảo tồn và tôn tạo các không gian, công trình có giá trị lịch sử – văn hóa tiêu biểu như khu Ba Đình, hồ Gươm, phố cổ, phố cũ, hồ Tây và trục cảnh quan hai bên sông Hồng.Mục tiêu của tái cấu trúc đô thị là giải quyết căn cơ các điểm nghẽn hạ tầng, giải phóng nguồn lực đất đai, đồng thời kiến tạo mô hình phát triển xanh, thông minh và bền vững cho Thủ đô. Hà Nội khẳng định định hướng xuyên suốt là hài hòa giữa truyền thống và phát triển, giữ gìn “hồn cốt” Thăng Long – Hà Nội.Tuy nhiên, việc di dời gần một triệu người được các chuyên gia đánh giá là một cuộc cải tổ lớn chưa từng có. Nhiều ý kiến cho rằng mọi quyết sách quy hoạch cần đặt yếu tố bảo tồn di sản và bản sắc cộng đồng lên hàng đầu, thay vì chỉ dựa trên lợi ích kinh tế hay tiện ích hiện đại.PGS.TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng nếu không có những thay đổi mang tính đột phá, Hà Nội sẽ tiếp tục đối mặt với các vấn đề giao thông, ngập lụt và bất cập văn hóa – xã hội. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh quá trình giãn dân cần song hành với việc giữ lại các làng cổ, khu dân cư tiêu biểu trong nội đô, biến chúng thành điểm nhấn và trung tâm văn hóa đặc sắc.Theo các chuyên gia, phát triển đô thị tất yếu có sự đánh đổi, nhưng mọi sự hy sinh cần dựa trên cơ sở khoa học, văn hóa và được cân nhắc thận trọng. Hà Nội sở hữu hệ thống di tích, không gian văn hóa có giá trị vô giá, được hình thành qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm lịch sử.GS.TS Bùi Quang Thành, Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, khẳng định quản trị đô thị hiện đại không thể tách rời văn hóa. Việc tích hợp di sản vào quy hoạch phát triển sẽ giúp các khu vực văn hóa trở thành điểm đến hấp dẫn, vừa phục vụ cộng đồng, vừa thúc đẩy kinh tế – xã hội bền vững cho Thủ đô.
